Wat is Valpreventie?

Valpreventie is een belangrijke vaardigheid in de zorg die zich richt op het voorkomen van valincidenten bij patiënten en cliënten. Vallen kan namelijk grote gevolgen hebben, zoals letsel, angst, verlies van zelfstandigheid en zelfs ziekenhuisopname. Door gerichte preventie kunnen veel valincidenten worden voorkomen.

Wie mag Valpreventie uitvoeren?

In de Nederlandse zorg mogen verschillende zorgprofessionals zich bezighouden met valpreventie, afhankelijk van hun bevoegdheden en bekwaamheden:

  • Artsen: Artsen kunnen een valrisico-inventarisatie maken, medicatie aanpassen en verwijzen naar andere disciplines.
  • Verpleegkundigen: Verpleegkundigen mogen valpreventie uitvoeren mits ze hiervoor een bekwaamheidsverklaring hebben. Dit betekent dat ze de benodigde theoretische kennis en praktijkervaring hebben aangetoond.
  • Fysiotherapeuten, ergotherapeuten, podotherapeuten: Deze specialisten kunnen een diepgaande valrisico-analyse maken en een gericht behandelplan opstellen.
  • Verzorgenden en helpenden: Zij kunnen signaleren en rapporteren over valrisico’s, en eenvoudige preventieve maatregelen nemen.

De wettelijke kaders hiervoor zijn vastgelegd in de Wet BIG en de Arbeidstijdenwet.

Hoe werkt Valpreventie?

Valpreventie bestaat uit verschillende stappen:

  1. Risico-inventarisatie: Er wordt gekeken naar factoren die het valrisico verhogen, zoals medicatie, gezondheid, mobiliteit, woonomgeving en gedrag.
  2. Analyse en plan: Op basis van de risico-inventarisatie wordt een plan gemaakt om de risicofactoren aan te pakken.
  3. Preventieve maatregelen: Er worden concrete stappen genomen om de kans op vallen te verminderen, zoals aanpassingen in de woonomgeving, oefeningen om de balans te verbeteren, of aanpassing van medicatie.
  4. Monitoring en evaluatie: De effectiviteit van de genomen maatregelen wordt regelmatig geëvalueerd en zo nodig bijgesteld.

Materialen voor Valpreventie

Voor een effectieve uitvoering van valpreventie zijn diverse materialen en hulpmiddelen nodig, zoals:

  • Meetinstrumenten voor valrisico, balans en mobiliteit
  • Loophulpmiddelen zoals rollators of wandelstokken
  • Antislip-matten, goed verlichte ruimtes en vrij van obstakels
  • Oefenmaterialen voor balans- en spieroefeningen

Indicaties voor Valpreventie

Valpreventie is geïndiceerd voor alle patiënten en cliënten in de zorg die een verhoogd risico hebben op vallen, zoals:

  • Ouderen
  • Mensen met een chronische aandoening zoals Parkinson of CVA
  • Mensen met evenwichts- of mobiliteitsproblemen
  • Mensen met visuele beperkingen
  • Mensen die bepaalde medicatie gebruiken

Contraindicaties en Risico’s

Er zijn geen absolute contraindicaties voor valpreventie, maar wel enkele belangrijke aandachtspunten:

  • Bepaalde medische aandoeningen kunnen het beoefenen van oefeningen bemoeilijken of zelfs gevaarlijk maken. Dit moet altijd worden beoordeeld door een professional.
  • Sommige aanpassingen in de woonomgeving kunnen juist tot nieuw valrisico leiden, zoals slecht geplaatste hulpmiddelen.
  • Te veel of te intensieve oefeningen kunnen vermoeidheid en spierpijn veroorzaken.

Zorgprofessionals moeten dus altijd alert zijn op mogelijke complicaties en deze goed monitoren.

Training en Certificering

Om bekwaam te worden in valpreventie moeten zorgprofessionals een aantal stappen doorlopen:

  1. Theoretische scholing: Het volgen van een training of cursus om de noodzakelijke kennis op te doen.
  2. Praktijkervaring: Onder begeleiding van een ervaren professional oefenen in de praktijk.
  3. Toetsing: Het aantonen van de benodigde vaardigheden, bijvoorbeeld door middel van een assessment.
  4. Bijhouden: Periodieke her-toetsing om de bekwaamheid up-to-date te houden.

Verschillende organisaties bieden trainingen aan, zoals de Vereniging van Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland (V&VN) en het Landelijk Expertisecentrum Verpleging & Verzorging (LEVV).

Best Practices voor Valpreventie

Enkele belangrijke tips voor een correcte uitvoering van valpreventie:

  • Betrek de patiënt/cliënt actief bij het opstellen en uitvoeren van het plan.
  • Stem preventieve maatregelen af op de specifieke situatie en wensen van de persoon.
  • Werk multidisciplinair samen met andere zorgprofessionals.
  • Documenteer alle stappen en evalueer regelmatig de voortgang.
  • Blijf alert op nieuwe risicofactoren en pas het plan zo nodig aan.

Documentatie en Registratie

Bij valpreventie is het belangrijk om de volgende zaken goed te documenteren:

  • Resultaten van de valrisico-inventarisatie
  • Het opgestelde preventieplan met genomen maatregelen
  • Instructies en adviezen gegeven aan de patiënt/cliënt
  • Evaluaties van de effectiviteit van de maatregelen
  • Eventuele valincidenten en de genomen stappen

Deze informatie moet worden vastgelegd in het patiëntendossier volgens de geldende richtlijnen.

Veelgestelde Vragen over Valpreventie

Wat zijn de belangrijkste risicofactoren voor vallen? De belangrijkste risicofactoren voor vallen zijn: hoge leeftijd, eerdere valincidenten, mobiliteitsproblemen, evenwichtsstoornissen, verminderd gezichtsvermogen, use van bepaalde medicatie, en onveilige woonomgeving.

Hoe vaak moeten valrisico’s worden geëvalueerd? Het is aan te raden om valrisico’s minimaal eenmaal per jaar opnieuw te inventariseren, of vaker bij veranderingen in de gezondheidssituatie.

Welke preventieve maatregelen kunnen worden genomen? Preventieve maatregelen kunnen onder andere zijn: aanpassingen in de woonomgeving, gebruik van hulpmiddelen, oefeningen ter verbetering van balans en spierkracht, en aanpassing van medicatie.

Wat moet er worden gedocumenteerd na een valincident? Na een valincident moet in ieder geval worden geregistreerd: de datum, locatie en omstandigheden van het incident, eventueel letsel, de genomen stappen en het vervolg.

Wanneer is doorverwijzing naar een specialist noodzakelijk? Doorverwijzing naar een specialist zoals een fysiotherapeut of ergotherapeut is aangewezen bij complexe valrisico’s, hardnekkige evenwichtsproblemen of onvoldoende effect van de genomen maatregelen.

Bronnen

  • Landelijk Expertisecentrum Verpleging & Verzorging (LEVV) - Valpreventie
  • Vereniging van Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland (V&VN) - Richtlijn Preventie van Valincidenten
  • Rijksoverheid - Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG)
  • Arboportaal - Arbeidstijdenwet