Wat zijn voorbehouden handelingen?
Voorbehouden handelingen zijn medische handelingen die zo risicovol zijn dat ze in principe alleen mogen worden uitgevoerd door bevoegde zorgverleners. De Wet BIG bepaalt welke handelingen voorbehouden zijn en wie ze mag uitvoeren.
Welke handelingen zijn voorbehouden?
De Wet BIG noemt 14 categorieën voorbehouden handelingen:
- Heelkundige handelingen: Insnijden in weefsels, wegnemen van lichaamsdelen
- Verloskundige handelingen: Bevallingen begeleiden
- Endoscopieën: Onderzoek met endoscoop
- Catheterisaties: Inbrengen van katheters
- Injecties: Inspuiten van vloeistoffen
- Puncties: Prikken met een naald
- Narcose: Toedienen van algehele verdoving
- Cardioversie: Elektrische schok bij hartritmestoornissen
- Defibrillatie: Elektrische schok bij hartstilstand
- Electroconvulsietherapie: Behandeling met elektrische prikkels
- Steenvergruizing: Vergruizen van nierstenen
- Kunstmatige bevruchting: IVF en aanverwante technieken
- Voorschrijven van UR-geneesmiddelen
- Toepassen van radioactieve stoffen en ioniserende straling
Wie mag voorbehouden handelingen uitvoeren?
Zelfstandig bevoegd
De volgende BIG-geregistreerde beroepsbeoefenaren zijn zelfstandig bevoegd voor bepaalde voorbehouden handelingen:
Artsen: Alle voorbehouden handelingen
Tandartsen: Binnen hun vakgebied
Verloskundigen: Verloskundige handelingen
Verpleegkundig specialisten: Bepaalde handelingen binnen hun specialisme
Physician assistants: Bepaalde handelingen onder supervisie
In opdracht (functionele zelfstandigheid)
Verpleegkundigen en andere zorgverleners mogen voorbehouden handelingen uitvoeren als:
- Ze werken in opdracht van een zelfstandig bevoegde (meestal een arts)
- Ze bekwaam zijn om de handeling uit te voeren
- Er toezicht en tussenkomst mogelijk is van de opdrachtgever
Bekwaamheid en bevoegdheid
| Er is een belangrijk onderscheid: | Bevoegdheid | Bekwaamheid |
|---|---|---|
| Wettelijk toegestaan om handeling uit te voeren | Daadwerkelijk in staat om handeling correct uit te voeren | Volgt uit wet en registratie |
| Volgt uit opleiding, ervaring en training | Vereist voor voorbehouden handelingen | Vereist voor alle handelingen |
Regel: Je moet én bevoegd én bekwaam zijn om een handeling uit te voeren.
Voorbehouden handelingen in de praktijk
Verpleegkundigen
Verpleegkundigen voeren dagelijks voorbehouden handelingen uit, zoals:
Injecties geven (subcutaan, intramusculair)
Infuus aanleggen
Blaaskatheterisatie
Bloedafname
Medicatie toedienen via verschillende routes
Verzorgenden IG
Verzorgenden IG mogen beperkte voorbehouden handelingen uitvoeren onder strikte voorwaarden:
Medicatie toedienen via subcutane injectie (insulinepen)
Bepaalde katheter- en stomazorg
Alleen met opdracht, protocol en aantoonbare bekwaamheid
Protocollen en bekwaamheidsverklaringen
In de praktijk werken zorginstellingen met:
Voorbehouden handelingen beleid: Wie mag wat doen
Bekwaamheidsverklaringen: Bewijs dat medewerker bekwaam is
Protocollen: Hoe de handeling correct uit te voeren
Scholing: Training en toetsing van vaardigheden
Risico’s bij onbevoegd handelen
Het uitvoeren van voorbehouden handelingen zonder bevoegdheid kan leiden tot:
Strafrechtelijke vervolging
Tuchtrechtelijke maatregelen
Civielrechtelijke aansprakelijkheid
Arbeidsrechtelijke consequenties
Voor ZZP’ers
Als ZZP’er in de zorg moet je:
Je BIG-registratie actueel houden
Alleen handelingen uitvoeren waarvoor je bekwaam bent
Duidelijke afspraken maken met de opdrachtgever over opdrachtverlening
Bekwaamheid bijhouden via scholing