Wat is bevoegdheid in de zorg?
Bevoegdheid is de wettelijke toestemming om bepaalde handelingen te mogen uitvoeren. In de zorg bepaalt je bevoegdheid welke medische handelingen je mag verrichten. Let op: bevoegdheid is niet hetzelfde als bekwaamheid – je moet beide hebben om een handeling te mogen uitvoeren.
Verschil bevoegdheid en bekwaamheid
| Bevoegdheid | Bekwaamheid |
|---|---|
| Mag je het? | Kun je het? |
| Wettelijk geregeld | Persoonlijke vaardigheden |
| Volgt uit registratie/opdracht | Volgt uit opleiding/ervaring |
| Stabiel (zolang registratie geldt) | Kan veranderen over tijd |
| Controleerbaar (BIG-register) | Subjectiever te beoordelen |
Gouden regel: Je moet én bevoegd én bekwaam zijn om een handeling uit te voeren.
Soorten bevoegdheid
1. Zelfstandige bevoegdheid
Bepaalde zorgverleners zijn zelfstandig bevoegd voor voorbehouden handelingen:
Artsen: Alle voorbehouden handelingen
Tandartsen: Binnen hun vakgebied
Verloskundigen: Verloskundige handelingen
Verpleegkundig specialisten: Binnen hun deelgebied
Physician assistants: Binnen hun taakgebied
2. Functionele bevoegdheid (in opdracht)
Andere zorgverleners mogen voorbehouden handelingen uitvoeren in opdracht van een zelfstandig bevoegde:
Doktersassistenten
Andere niet-zelfstandig bevoegden
Voorwaarden voor functionele bevoegdheid
- Opdracht: Van een zelfstandig bevoegde (meestal arts)
- Bekwaamheid: Je bent bekwaam om de handeling uit te voeren
- Toezicht: Mogelijkheid tot toezicht en tussenkomst
Bevoegdheid per beroep
Verpleegkundige
| Handeling | Bevoegdheid |
|---|---|
| Injecties (subcutaan, intramusculair) | In opdracht |
| Infuus aanleggen | In opdracht |
| Blaaskatheterisatie | In opdracht |
| Medicatie toedienen | In opdracht |
| Verpleegtechnische handelingen | Zelfstandig (niet-voorbehouden) |
Verzorgende IG
Beperkte voorbehouden handelingen in opdracht
Vooral medicatie via vaste routes (insulinepen)
Striktere voorwaarden dan verpleegkundigen
Moet expliciet in functieomschrijving staan
Verpleegkundig specialist
Zelfstandig bevoegd binnen deelgebied
Mag bepaalde medicatie voorschrijven
Mag bepaalde diagnoses stellen
Uitgebreide bevoegdheden sinds Wet BIG uitbreiding
Wet BIG en bevoegdheid
De Wet BIG regelt bevoegdheden in de zorg:
Artikel 3-beroepen (titelbescherming + tuchtrecht)
Arts, tandarts, apotheker
Verpleegkundige, verloskundige
Fysiotherapeut, psychotherapeut
GZ-psycholoog, klinisch psycholoog
Artikel 34-beroepen (alleen titelbescherming)
Verzorgende IG (via apart besluit)
Diverse andere beroepen
Opdracht geven en ontvangen
De opdrachtgever (arts)
Bij het geven van een opdracht moet de arts:
Beoordelen of de ontvanger bekwaam is
Duidelijke instructies geven
Bereikbaar zijn voor vragen
Toezicht kunnen houden (niet altijd fysiek)
De opdrachtnemer
Bij het ontvangen van een opdracht moet je:
Je eigen bekwaamheid inschatten
Weigeren als je niet bekwaam bent
Navragen bij onduidelijkheden
Uitvoeren volgens protocol
Bevoegdheidsoverschrijding
Het uitvoeren van handelingen waarvoor je niet bevoegd bent kan leiden tot:
Tuchtrechtelijke maatregelen: Waarschuwing tot doorhaling
Strafrechtelijke vervolging: Onbevoegde uitoefening geneeskunst
Civielrechtelijke aansprakelijkheid: Schadevergoeding
Arbeidsrechtelijke gevolgen: Ontslag
Bevoegdheid als ZZP’er
Als ZZP’er is je bevoegdheid hetzelfde als in loondienst:
Je BIG-registratie bepaalt je basis
Je hebt een opdracht nodig voor voorbehouden handelingen
De opdrachtgever is verantwoordelijk voor toezicht
Leg afspraken goed vast in de overeenkomst
Bevoegdheid controleren
Je kunt bevoegdheden controleren via:
BIG-register: Controleer registratie online
Diploma’s: Bewijs van opleiding
Bekwaamheidsverklaringen: Van werkgever of instelling
Kwaliteitsregister: Aanvullende specialisaties