Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand werkt als ZZP’er, maar feitelijk in een arbeidsrelatie zit die alle kenmerken heeft van loondienst. De zelfstandigheid bestaat dan alleen op papier - vandaar “schijn”zelfstandigheid.
Waarom is dit een probleem?
Bij schijnzelfstandigheid worden sociale premies en belastingen niet correct afgedragen. Dit heeft gevolgen voor:
De werker
Geen recht op WW, ZW, WIA bij ziekte of werkloosheid
Geen pensioenopbouw via werkgever
Geen loondoorbetaling bij ziekte
Geen ontslagbescherming
Verlies van fiscale voordelen bij ontdekking
De opdrachtgever
Naheffing loonbelasting en premies (met terugwerkende kracht)
Boetes tot 50% van het verschuldigde bedrag
Reputatieschade
Mogelijke claims van de “ZZP’er”
De samenleving
Oneerlijke concurrentie met werkgevers die wel premies afdragen
Minder inkomsten voor sociale voorzieningen
Uitholling van werknemersbescherming
Wanneer is sprake van schijnzelfstandigheid?
De Belastingdienst beoordeelt de feitelijke situatie, niet alleen de papieren overeenkomst. Kenmerken die wijzen op een arbeidsrelatie:
Gezagsverhouding
De opdrachtgever bepaalt hoe je het werk doet
Je moet instructies over werkmethoden opvolgen
Je werkt volgens vaste roosters
Je hebt een vaste werkplek bij de opdrachtgever
Je neemt deel aan werkoverleggen als “collega”
Geen vrije vervanging
Je kunt jezelf niet laten vervangen
De opdrachtgever bepaalt wie het werk mag doen
Geen ondernemersrisico
Je werkt langdurig (>6 maanden) exclusief voor één opdrachtgever
Je tarief is vergelijkbaar met loondienstniveau
Je hebt geen eigen klanten of acquisitie
Je investeert niet in je onderneming
Schijnzelfstandigheid in de zorg
De zorgsector heeft een verhoogd risico op schijnzelfstandigheid door:
Veel ZZP’ers in de sector (~11%)
Werk dat inherent in teamverband en volgens protocollen gebeurt
Roosters en dienstschema’s die structuur opleggen
Langdurige opdrachten bij dezelfde instelling
Aandachtspunten in de zorg
Een modelovereenkomst biedt geen garantie als de praktijk afwijkt. Let op:
Risicofactor
Oplossing
Werken volgens roosters
ZZP’er bepaalt eigen beschikbaarheid
Instructies over werkwijze
Alleen resultaatafspraken, niet hoe
Draagt bedrijfskleding
Eigen kleding of neutrale werkkleding
Één opdrachtgever
Meerdere opdrachtgevers of afwisseling
Laag tarief
Marktconform tarief dat ondernemerschap mogelijk maakt
Handhaving in 2026
De Belastingdienst handhaaft sinds 2025 actief op de Wet DBA. In 2026 zijn controles geïntensiveerd met:
Sectorgerichte controles (waaronder zorg)
Focus op langdurige opdrachten
Naheffingen met terugwerkende kracht (tot 5 jaar)
Boetes bij kwalijke gevallen
Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid?
Voor ZZP’ers
- Werk met een goedgekeurde modelovereenkomst
- Zorg voor meerdere opdrachtgevers (of wissel regelmatig)
- Bepaal zelf hoe je werkt (binnen professionele kaders)
- Hanteer een tarief dat ondernemerschap mogelijk maakt
- Investeer in je onderneming (verzekeringen, scholing)
- Presenteer jezelf als ondernemer, niet als “nieuwe collega”
Voor werkgevers
- Gebruik correcte overeenkomsten
- Geef geen instructies over werkwijze
- Integreer ZZP’ers niet als werknemers
- Betaal marktconforme tarieven
- Check regelmatig of de praktijk overeenkomt met de papieren afspraken