de Wet DBA

Wat is de Wet DBA?

De Wet DBA (Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) regelt sinds 2016 wanneer sprake is van een arbeidsrelatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. De wet verving de vroegere VAR-verklaring en is bedoeld om schijnzelfstandigheid tegen te gaan.

Waarom is de Wet DBA belangrijk voor de zorg?

De zorgsector heeft relatief veel ZZP’ers - ongeveer 11% van de zorgarbeidsmarkt. Door de aard van zorgwerk (regelmatige diensten, werken in teams, instructies volgen) is het risico op een oordeel van schijnzelfstandigheid in de zorg relatief hoog.

Gevolgen bij schijnzelfstandigheid

Als de Belastingdienst oordeelt dat sprake is van een (verkapt) dienstverband:

De opdrachtgever moet alsnog loonbelasting en premies afdragen
Boetes tot 50% van de verschuldigde belasting
De ZZP’er verliest fiscale voordelen (zelfstandigenaftrek, etc.)
Mogelijke reputatieschade voor beide partijen

De drie criteria voor zelfstandigheid

De Belastingdienst beoordeelt de arbeidsrelatie op drie hoofdcriteria:

1. Geen gezagsverhouding

De opdrachtgever mag:

Aangeven wat het resultaat moet zijn
Niet dicteren hoe je het werk uitvoert
Niet bepalen wanneer je werkt (binnen de opdracht)

In de zorg is dit lastig: protocollen, roosters en teamoverleggen zijn vaak noodzakelijk. Toch moet de ZZP’er voldoende autonomie hebben in de uitvoering.

2. Vrije vervanging

Je moet je kunnen laten vervangen door een andere ZZP’er als je dat wilt. In de praktijk moet dit een reële mogelijkheid zijn, ook al maak je er zelden gebruik van.

3. Ondernemersrisico

Je draagt zelf het risico van je onderneming:

Je investeert in je bedrijf (verzekeringen, scholing, materiaal)
Je hebt (of werft actief) meerdere opdrachtgevers
Je draagt financieel risico bij ziekte of leegloop
Je bepaalt zelf je tarief

Modelovereenkomsten

Een modelovereenkomst is een door de Belastingdienst goedgekeurde overeenkomst. Door deze te gebruiken, krijgen opdrachtgever en opdrachtnemer vooraf meer zekerheid over de arbeidsrelatie.

Soorten modelovereenkomsten voor de zorg

Algemene modelovereenkomst geen werkgeversgezag
Modelovereenkomst Zorg - specifiek voor de zorgsector
Branche-specifieke overeenkomsten via brancheorganisaties

Let op: Een modelovereenkomst biedt geen absolute zekerheid. De feitelijke situatie is altijd leidend. Als de praktijk afwijkt van de overeenkomst, kan alsnog sprake zijn van een dienstverband.

Handhaving in 2026

Na jaren van terughoudendheid handhaaft de Belastingdienst sinds 2025 actief op de Wet DBA. In 2026 zijn controles geïntensiveerd, met name in:

Sectoren met veel ZZP’ers (waaronder zorg)
Langdurige opdrachten bij één opdrachtgever
Situaties waar de ZZP’er feitelijk als werknemer functioneert

Aandachtspunten voor ZZP’ers in de zorg

Om het risico op schijnzelfstandigheid te beperken:

Wel doen

Werk met een goedgekeurde modelovereenkomst
Heb meerdere opdrachtgevers (of wissel regelmatig)
Bepaal zelf je werkmethoden waar mogelijk
Factureer zelf en gebruik eigen administratie
Investeer in je eigen ontwikkeling en materiaal
Hanteer een marktconform tarief

Niet doen

Langdurig (> 6 maanden) exclusief voor één opdrachtgever werken
Bedrijfskleding van de opdrachtgever dragen
Deelnemen aan personeelsbijeenkomsten alsof je werknemer bent
Gedetailleerde instructies over werkwijze accepteren
Tarieven hanteren die te dicht bij loondienstniveau liggen

Voor werkgevers

Als werkgever bent u medeverantwoordelijk voor correcte arbeidsrelaties. Zorg voor:

Gebruik van correcte modelovereenkomsten
Geen instructies over werkwijze (wel over resultaat)
Geen integratie in de organisatie alsof het werknemers zijn
Verificatie van ondernemerschap (meerdere opdrachtgevers, KVK)
Marktconforme tarieven die ruimte laten voor ondernemersrisico’s

Recente ontwikkelingen

In 2025-2026 zijn nieuwe maatregelen aangekondigd om schijnzelfstandigheid tegen te gaan:

Verplichte registratie voor bepaalde sectoren
Strengere controles door de Belastingdienst
Mogelijke minimumtarieven voor ZZP’ers